مقدمه

اين واژه نامه شامل كلمات و اصطلاحاتي است كه در قاموس روان‌شناسي شناختي و علوم شناختی معناي خاصي پيدا كرده است يا نسبتا" زياد به كار مي‌رود. براي هر واژه يك يا چند معادل پيشنهاد شده است كه با توجه به معناي فني آنها در متون اصلي و با استفاده از منابع روان‌شناسي در زبان فارسي، از جمله واژه نامه ها، برگزيده شده است. منظور ارائه يك ليست نهايي و قطعي از معادلها به روان‌شناسان ايراني نيست، بلكه هدف اين است كه به عنوان يكي از گامهاي ضروري در ترويج علوم شناختي در ايران، يك زبان پايه مشترك ميان اساتيد، پژوهشگران و دانشجويان فراهم گردد تا بدين ترتيب سوء تفاهمها و مشكلات ناشي از ناهماهنگي معادلها كاهش يافته و اين علم هويت نسبتا" مشخصي بيابد و قلمرو و حريمش به رسميت شناخته شود.

معادلهايي كه براي هر واژه انتخاب شده در مقابل واژه در همان سطر نوشته شده است. در سطر يا سطرهاي بعد معادلهاي ديگر و احياناً شرح مختصري در باره واژه آمده است. شرح و توضيح بسياري از واژه‌ها به اين دليل است كه اين گروه از واژه‌ها معناي اصطلاحي خاصي در علوم شناختي پيدا كرده‌اند كه چه بسا با معناي آنها در ساير حوزه‌ها متفاوت است. در هر حال هدف، ارائه توضيح كامل براي اصطلاحات نبوده است، زيرا براي يافتن چنين توضيحاتي بايد به متون علوم شناختی از جمله روان‌شناسي شناختي مراجعه نمود. اميد مي‌رود كه چنين منابعي هرچه زودتر به همت نويسندگان ايراني تأليف يا ترجمه شده و از بار وظيفه‌اي كه اكنون به دوش اين نوشته و امثال آن سنگيني مي‌كند بكاهد.

از راههاي گوناگوني سعي شده است تا واژه‌نامه در عين مفيد بودن حجم زيادي نداشته باشد. لذا توجه خوانندگان محترم به موارد زير كه در نگارش و ويرايش اين واژه نامه به كار رفته است جلب مي‌شود.

ــ در ذكر واژه‌ها ترتيب الفبايي انگليسي رعايت شده است چرا كه به نظر مي‌رسيد كه اين ترتيب، به هدف مورد نظر كه همانا آشنايي دانش پژوهان ايراني با علوم شناختی و روان‌شناسي شناختي و قلمرو مفهومي‌آن است كمك بيشتري مي‌كند. زيرا در حال حاضر متون خاص اين رشته علمي به اندازه لازم به زبان فارسي منتشر نشده و تعداد زيادي از معادلهاي  فارسي اين فهرست هنوز در متون فارسي جاي خاص خود را آنقدر باز نكرده‌اند كه به عنوان مدخلهاي واژه نامه استفاده شوند.

ــ از مشتقات گوناگون يك واژه به ذكر يك يا دو مورد كه پر استفاده ترند اكتفا شده است.

ــ در موارد تفاوت املاي انگليسي و امريكايي يك كلمه، املاي امريكايي كه معمولا" مختصرتر است، آورده شده است.

ــ از دو روش براي ارجاع از يك واژه به ذيل واژه ديگر استفاده شده است. به عنوان مثال منظور از (نك:(abduction  اين است كه براي دريافت توضيح در اين مورد به ذيل واژهabduction  نگاه كنيد، و منظور از (نيز نك :(abduction اين است كه براي بيشتر روشن شدن يك اصطلاح يا براي آشنايي با مفهوم مربوط يا متضاد با آن به ذيل لغت abduction نگاه كنيد.

ــ تعدادي از تركيبات وصفي يا اضافي كلمات هم به صورت اصلي در جاي خودش ذكر شده است و هم به صورت مقلوب در جاي ديگر آمده است. به عنوان مثال تركيب binocular disparity به صورت  disparity, binocularهم در ذيل حرف  Dتكرار شده است، ولي شرح آن غالبا" ذيل همان شكل اول آمده است و شكل دوم به آن ارجاع داده شده است.

ــ براي تعدادي از تركيبات كه شكل اختصاري آنها كاربرد بيشتري دارد هر دو شكل كامل و مخفف ارائه شده است و معمولا" شكل مخفف داخل پرانتز آمده است. توضيح اين كه در ادبيات و فرهنگ علمي و عامي‌انگليسي استفاده از شكل اختصاري تركيبات بسيار متداولتر از كاربرد آن در ادبيات جامعه ماست. بسياري از واژه‌هاي تركيبي كه در اينجا آمده است ممكن است در متون روان‌شناسي و خصوصا" در چكيده‌هايي كه از طريق بانكهاي اطلاعاتي در دسترس جويندگان قرار مي‌گيرد به صورت اختصاري يا مخفف ذكر شوند. در زبان فارسي نيز مي‌توان برمبناي معادلهاي فارسي شكل اختصاري ساخت و يا از همان شكل اختصاري انگليسي استفاده كرد.

از آنجا كه علوم شناختی و روان‌شناسي شناختي ماهيتی بين رشته‌اي دارند، واژه‌هاي مجموعه حاضر نيز مربوط به رشته‌هاي مختلف علمي از جمله روان‌شناسي، رياضي و منطق، رایانه، زبان‌شناسي، و عصب شناسي، فلسفۀ ذهن و آموزش و پرورش است. بديهي است كه بخشي از معناي واژه‌ها با توجه به زمينه كاربرد آنها معلوم مي‌شود. لذا آشنايي اجمالي با علومي‌كه اين واژه‌ها در آنها به كار مي‌روند به عنوان مقدمه‌اي بر مطالعه اين واژه نامه ضروري است. براي اين منظور خوانندگان بايد به نوشته هايي كه در معرفي علوم شناختی و رشته های زیر مجموعۀ آن در دسترس است مراجعه كنند.