آزمایشگاه عصب شناختی (انسانی)

موسسه آموزش عالی علوم شناختی با در اختیار داشتن تجهیزات لازم، مجموعه ای از نرم افزارهای تخصصی یا آزمون های رایانه ای و غیر رایانه ای ، از جایگاه ویژه ای برای انجام پژوهش های نوین در حوزه علوم شناختی برخوردار است. مطالعه حافظه، ارزیابی قوای شناختی و هوشی بیماران روانی و آسیب دیدگان مغزی، اختلال اعتیاد و بررسی رفتار انسانها در شرایط مختلف از جمله زمینه ها و طرح هایی است که در این آزمایشگاه مورد بررسی قرار می گیرند.  هم اکنون موسسه با تعدادی از پزشکان و مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی برای ارزیابی کارکردهای شناختی در بیماران و نیز انجام طرح های مطالعاتی همکاری دارد و آماده گسترش همکاری خود با دیگر مراکز مشابه می باشد.

آزمایشگاه عصب شناختی به منظور ارزیابی کارکردهای شناختی در افراد سالم و بیماران مبتلا به سندرم های روانپزشکی و مغزی تأسیس شده است. در این آزمایشگاه ، ابزارهای بررسی کاركردهای شناختی مغز انسان، آزمون های عصب روانشناختی در زمینه های مختلف از قبیل: ارزیابی توجه، حافظه، كاركردهای اجرایی، ادراك، تكانشگری، پاسخ به محركها، سنجش هوش و پرسشنامه های گوناگون در زمینه ارزیابی بیماریهای خاص روانپزشكی و اختلالات رفتاری موجود می باشد. این آزمایشگاه آماده همكاری با مراكز دانشگاهی و تحقیقاتی می باشد. شایان ذكر است كه تاكنون پروژه های بسیاری با استفاده از ابزارها و آزمون های موجود در این آزمایشگاه، توسط اساتید و دانشجویان موسسه و سایر موسسات و دانشگاه ها انجام شده است و یا در حال انجام می باشد.

آزمايشگاه عصب شناختی ابزارهايي، جهت آزمون هاي شناختی و روانشناختي داراست، که موارد زیر را شامل می شود:

  • دستگاه ها
  • آزمون های كامپیوتری
  • آزمون های غیر كامپیوتری
  • پرسش نامه ها ی ارزیابی اختلالات روان پزشكی و سنجش کارکردهای شناختی

دستگاه ها

  • دستگاه (fNIRS) Functional Near-Infrared Spectroscopy

دستگاه طیف نگار کارکردی نزدیک مادون قرمز یا fNIRS یک سیستم تصویربرداری کارکردی نوری است که فعالیت عصبی و پاسخ های همودینامیک در مغز را اندازه گیری می کند. این روش، میزان جذب طیف نزدیک مادون قرمز در هموگلوبین موجود در خون با و بدون اکسیژن را اندازه گیری کرده و مشابه با تصویربرداری تشدید مغناطیسی اطلاعات مهمی در مورد فعالیت مغزی کارکردی فراهم می نماید. با استفاده از این دستگاه تغییرات نسبی در غلظت اکسی هموگلوبین، دی اکسی هموگلوبین و کل غلظت هموگلوبین در مغز را می توان اندازه گرفت.  همچنین شاخص اشباع بافت در مغز و بافت ماهیچه نیز قابل اندازه گیری می باشد.

این سیستم تصویربرداری که به منظور ارزیابی کارکرد مغز با استفاده از طیف تغییرات همودینامیک مغز می باشد، در حوزه علوم شناختی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. بدین منظور فرد آزمایش شونده در هنگامی که یک تکلیف شناختی را انجام می دهد توسط این دستگاه مورد ارزیابی قرار می گیرد و اطلاعات بدست آمده نشان دهنده میزان کارکرد مناطقی از مغز خواهد بود. با توجه به اینکه امواج مورد استفاده در این سیستم نزدیک به مادون قرمز می باشد، عمق نفوذ آن در مغز بیش از 4 سانتیمتر نیست، لذا این سیستم برای ارزیابی فعالیت های قشر مغز مناسب است. با استفاده از دستگاه fNIRS می توان نحوه فعالیت مغز در هنگام کارکردهای مختلف شناختی، زبانی، هیجانی، رفتاری و حرکتی در افراد نرمال و بیماران مبتلا به اختلالات عصبی روانپزشکی را مورد ارزیابی قرار داد.

دستگاه حاضر ساخته شرکت  Artinis ، 48 کاناله، لیزر بیس و دارای قابلیت جمع آوری اطلاعات با سرعت بالا با فرکانس 50 هرتز می باشد که تا 250 هرتز نیز قابل افزایش است. این دستگاه دارای دو طول موج  استاندارد  765 و 855 نامتر می باشد . همچنین استفاده از دیگر طول موج ها با این دستگاه نیز امکان پذیر است.

از جمله مزایای استفاده از دستگاه fNIRS :

- غیر تهاجمی بودن

- دارا بودن رزولوشن زمانی بهتر از fMRI

- قابلیت استفاده بدون سیم از از این دستگاه

- حساسیت کم این دستگاه نسبت به حرکت

- قابلیت استفاده برای تمام سنین به خصوص کودکان و کسانی که ترس از فضا های بسته دارند و نمیتوانند از دستگاه MRI استفاده کنند

- قابلیت تصویربرداری سه بعدی

- جمع آوری اطلاعات به طور همزمان با انجام تسک های شناختی

برخی از محدودیت های این دستگاه:

- قدرت تفکیک مکانی پاینتر نسبت به fMRI

- تصویر برداری تا عمق 4 سانتی متر(سطح کورتکس)

  • دستگاه (EEG )        Electroencephalogram

مغز انسان دارای میلیاردها سلول عصبی (نورون) است. این سلولها برای برقراری ارتباط با یکدیگر و دیگر سلولهای بدن ، پیامهای عصبی رد و بدل می کنند که این پیام ها ماهیت الکتریکی-شیمیایی دارند. در اینجا بیشتر ماهیت الکتریکی پیام های عصبی مدنظر است و به آن سیگنال الکتریکی گفته می شود. به منظور ثبت این سیگنال های الکتریکی می توان از دستگاه EEG استفاده کرد. به عبارتی با استفاده از سیستم EEG و ERP می توان جریان الکتریکی تولید شده توسط نورون های مغزی که حکایت از عملکرد آنها دارد، در حالت استراحت و در هنگام انجام یک تکلیف شناختی ثبت کرد.  ثبت سیگنال های مغزی ما را از دو روش با کارکرد نورون ها آشنا می کند.

روش اول: از یک طرف می توان با پردازش سیگنال های مغزی و باندهای فرکانسی به ویژگی های کمی آنها پی برد. برای رسیدن به چنین یافته هایی ضروری است که سیگنال های مغزی برای مدت قابل توجه در هنگام استراحت و یا در هنگام انجام یک فعالیت شناختی یا رفتاری ثبت گردد. این نوع مطالعه می تواند در افراد نرمال در هنگام انجام تکالیف مختلف شناختی صورت گرفته و تفاوت ویژگی های کمی باندهای فرکانسی در تکالیف مختلف شناختی مورد مقایسه قرار گیرد. از طرف دیگر می توان افراد سالم را با گروه های مختلف بیماری ها از جمله اختلالات عصب روانپزشکی مانند اسکیزوفرنیا، اوتیسم، ADHD، آلزایمر و ... از این نظر مورد مطالعه قرار داد.

روش دوم: بررسی سیگنال های مغزی هنگام مواجه با رویدادهای شناختی می باشد، که به آن پتانسیل وابسته به روخداد (ERP: Event Related Potentials) می گویند.

در این هنگام ضروری است از تکالیف شناختی کوتاه مدت استفاده کرد که مدت زمان کوتاهی فرد با آنها مواجه می شود و همزمان سیگنال های مغزی ثبت خواهد شد. پردازش سیگنال های مورد نظر به منظور یافتن سیگنال هایی است که مرتبط با رویداد شناختی مورد ارزیابی می باشد. سیگنال هایی که معمولا مورد ارزیابی قرار می گیرند N170، P300، N400، P100، P600 و ... می باشد.

در این پردازش، دامنه و وزن زمان تاخیر، متغییرهای اصلی خواهند بود که مورد توجه قرار می گیرند و مقادیر آنها در محاسبات آماری استفاده می شود. در چنین روشی می توان تکالیف مختلف شناختی مانند توجه، حافظه کاری، ادراک بینایی و ... را در افراد سالم مورد مقایسه قرار داد. از طرف دیگر می توان گروه های مختلف مبتلا به اختلالات عصب روانپزشکی را با افراد سالم هنگام انجام تکالیف شناختی مختلف مقایسه کرد.

یافته های حاصل از مطالعات مربوط به EEG کمی و ERP می تواند در یافتن مارکر های تشخیصی، علائم پیش بینی کننده بروز بیماری و یا علائم پیش بینی کننده پاسخ به درمان در اختلالات مورد استفاده قرار گیرد. همچنین از یافته های حاصله می توان در مطالعات مرتبط با (Brain- Computer Interface ) BCI (رابط مغز- کامپیوتر) نیز استفاده کرد.

 باید در نظر داشت که EEG یک روش غیر تهاجمی در بررسی عملکرد مغز در مطالعات علوم اعصاب می باشد. همچنین مقرون به صرفه بودن و نداشتن عوارض جانبی در مقایسه با سایر روش های دیگر مانند PET یا fMRI از دیگر مزایای این روش است. به طور کلی اين دستگاه جهت بررسي عملكرد مغز در محدوده زمانی اندک (میلی ثانیه) بر پايه سيگنال هاي مغزي مورد استفاده قرار می گیرد.

دستگاه EEG 64 کاناله ساخته شرکت ANT

دستگاه EEG ساخته شده شرکت ANT مستقر در کشور هلند است. آمپلی فایر این دستگاه قابلیت ثبت  64 و 32 کانال را دارد. همچنین با تنظیمات نرم افزاری می توان از تعداد کانال های کمتر مثلا 16 یا 8 کانال برای موارد خاص استفاده کرد. کلاه مورد استفاده برای این سیستم از نوع wave Guard می باشد که یکی از کلاه های پیشرفته موجود است زیرا تا حد ممکن از اثرات نویز و امواج مغناطیسی بر امواج الکتریکی می کاهد به همین خاطر امکان استفاده همزمان با دستگاه TMS،   fMRIو ...را نیز دارد. این کلاه ها دارای سه سایز کوچک، متوسط و بزرگ است و الکترودهای آن از نوع Ag/AgCl می باشد که به افزایش کیفیت سیگنال دریافتی کمک می کند. اين دستگاه داراي دو نرم افزار به نام  asa و eevoke می باشد.

 asa ، نرم افزاری است برای ثبت و ذخیره سازی اطلاعات. این فایل های ذخیره شده قابلیت انتقال به میحط نرم افزاری MATLB را دارند. همچنین این برنامه قادر به محاسبه مشخصات سیگنال و انتقال آنها به محیط excel نیز می باشد. یکی از توانمندیهای نرم افزار asa در آنالیز فرکانسی، wavelet و نمایش 3 بعدی پردازش ها بر نواحی مختلف سر است.

eevoke، نرم افزاری برای ساخت تکالیف آزمایشگاهی در محیط excel است. البته برای ساخت تکالیف از برنامه های دیگر مانند PsychoPy  یا جعبه ابزارهایی مانند Psychtoolbox نیز می توان استفاده کرد. همزمانی تکالیف ساخته شده با نرم افزار ثبت اطلاعات در این سیستم به راحتی قابل تنظیم می باشد که این خود از جمله مزایای این دستگاه است.

دستگاه EEG 64 کاناله ساخته شرکت نگاراندیشگان

این دستگاه برای مانیتورینگ و تحلیل فعالیت مغز در حالت طولانی مدت با ویدیو مناسب می باشد. همچنین قابلیت پردازش آنلاین سیگنال های الکتریکی با 24، 32 و یا 64 کانال را دارا می باشد. این دستگاه دارای تقویت‌ کننده قوی، با کیفیت بالا و کاربر پسند است. ویژگی های دیگر این دستگاه عبارت است از:

  • یک کانال ECG  و دو کانال EMG سطحی اضافی.
  • کاهش نویز
  • نرم افزار بسیار کاربر پسند مانند تدوین‌گر مونتاژ EEG ،تغییر نام کانال، میانگین‌گیری ساده و پیچیده، انتخاب سیگنال (selection) و annotation و navigation.
  • مانیتورینگ طولانی مدت رخدادهای EEG به صورت اجمالی
  • آنالیز مجدد مانند تنظیم حساسیت، فیلتر، مونتاژ و غیره
  • دسترسی آنلاین به داده‌های آزمودنی، کنترل آنلاین سیستم EEG  از طریق مرکز ثبت و نیز کاربران دیگر به وسیله شبکه.
  • نرم افزار نمایشگر آفلاین اضافی برای ارائه
  • ضبط همزمان ویدئو با کیفیت بالا در حین ثبت سیگنال
  • زوم دیجیتال برای سیگنال‌های EEG  و ویدئو آزمودنی

record و review همزمان سیگنال در صفحه نمایش

دستگاه Eye Tracking

دستگاه ردیاب چشمی برای اندازه گیری و بررسي حركات چشم ، سرعت حركت و وضعيت مردمك و قرنيه در تحقيقات رفتاري و شناختی و همچنین ارزیابی دقت و سوگیری توجه بینایی به كار مي­رود.

در مطالعات بررسي توجه بينايي (به یک تصویر شی، چهره، صحنه، کلمه و ...) بخصوص در حیطۀ علوم­اعصاب، نوروسايكولوژي در كودكان و بزرگسالان، اين دستگاه بسيار ارزشمند و قابل استفاده مي­باشد. همچنین به منظور بررسی نحوه سوگیری توجه بینایی به تصاویر مختلف می توان از این سیستم استفاده کرد. بدین منظور تصاویر مورد نظر در قالب یک تکلیف شناختی طراحی گردیده و برای افراد مورد آزمایش ارائه می شود و همزمان با استفاده از سیستم ردیاب چشمی میزان توجه به چشم که شامل تعداد نگاه ها به یک نقطه و زمان نگاه کردن به آن نقطه مورد ارزیابی قرار می گیرد. با تحلیل الگوی حرکات چشم می توان الگوی توجه و جست و جوی افراد را شناسایی کرد. نقشه حرکت چشم بر روی تصویر نیز از داده های این سیستم می باشد.

از این ابزار در علوم شناختی در افراد نرمال و در بیماری هایی که به نحوی میزان توجه بینایی را تحت تاثیر قرار می دهند استفاده می شود. همچنین در مطالعات مربوط به زبان شناسی به منظور ارزیابی میزان توجه به کلمات و جملات می توان از این سیستم استفاده کرد. مطالعات مربوط به یادگیری و نوروماکتیینگ نیز حوزه های دیگری از کاربرد این ابزار می باشد.

سیستم ردیاب چشمی را می توان با سیستم ERP به طور همزمان استفاده کرد که در طی آن دقت توجه بینایی به یک نقطه و همچنین سیگنال الکتریکی ایجاد شده در مغز در همان لحظه ثبت خواهد شد که درک عمیق تری را در توجه بینایی بدنبال خواهد داشت.

دستگاه موجود در آزمایشگاه، مدل Eyelink II، ساخت کانادا با دوربین هایی که به صورت کلاه خود بر روی سر قرار می گیرند طراحی شده است. این نوع Eye tracker دارای بالاترین رزولوشن و سریعترین نرخ داده در میان ردیاب های مبتنی بر ویدئو است.

قابلیتهای ویژه Eyelink II :

برررسی مردمک و قرینه به طور همزمان و مردمک به تنهایی

نرخ نمونه برداری 500 هرتز هم به صورت دو چشمی و هم تک چشم

دارای دقت متوسط 0.5 درجه

دارای رزولوشن 0.01 درجه

دسترسی به اطلاعات موقعیت چشم با تاخیر 3.0 میلی ثانیه

قابلیت تنظیمات دستگاه، کالیبراسیون و اعتبارسنجی در کوتاهترین زمان و با بالاترین دقت

مشخصات تکنیکی Eyelink II :

این دستگاه شامل دو نرم افزار Experiment Builder و Data Viewer است.

  • Builder نرم افزاری برای طراحی و ساخت تکالیف روانشناسی و آزمایشات علوم اعصاب است که قابل اجرا در ویندوز و سیستم عامل مک می باشد. همچنین از نرم افزارهای E-Prime، Presentation وMATLAB برای ساخت تکالیف می توان بهره برد.
  • Viewer نرم افزاری قوی و مناسب برای دیدن، فیلتر کردن و پردازش اطلاعات ذخیره شده توسط دستگاه است که اطلاعات را به صورت های مختلف مانند فیلم، نقشه رنگی و.... نمایش می دهد.

  • آزمایشگاه واقعیت مجازی (Virtual reality)

امروزه تکنولوژی واقعیت مجازی کاربردهای بی شماری دارد که از آن درحوزه های پزشکی، صنایع دفاعی، معماری، آموزش، سفر و گردشگری، کسب و کار و ورزش می توان بهره برد. در سیستم واقعیت مجازی با قرار دادن فرد در موقعیتی که گویی در حال رخ دادن است می توان واکنش های رفتاری، هیجانی و شناختی فرد هنگام قرار گرفتن در آن موقعیت را ارزیابی کرد. هنگام استفاده از سیستم واقعیت مجازی می توان کارکردهای شناختی و مغزی فرد را با استفاده از سیستم ردیاب چشمی، EEG و یا fNIRS را نیز مورد بررسی قرار داد.

در زمینه پزشکی، می توان با قرار دادن تدریجی بیمار در موقعیت‌هایی که شرایط دلهره‌آور را برای او شبیه‌سازی می‌کنند، به درمان افسردگی یا اضطراب کمک کرد. با این راهکار، به‌تدریج احساس امنیت در فرد تقویت‌ می‌شود و به او در غلبه کردن بر ترس کمک خواهد شد. همچنین از واقعیت مجازی با برنامه های مداخله ای به بهبود عملکرد رفتاری، هیجانی و شناختی افرادی که از مشکلات مختلف عصبی روانپزشکی رنج می برند از جمله اختلال استرس پس از سانحه، انواع فوبیا، اوتیسم، اسکیزوفرنیا و ... نیز می توان کمک کرد. برای آموزش زبان دوم در حوزه های زبان شناسی و همچنین در حوزه یادگیری نیز این فناوری جایگاه ویژه ای دارد.

این بخش از آزمایشگاه شامل عینک واقعیت مجازیOculus Rift ، Leap Motion، Kinect، دوربین حرارتی، Fitbit و مانیتور سه بعدی می باشد. هر یک از این ابزارها می تواند به تنهایی در حوزه ای خاص مورد استفاده قرار گیرد مانند Leap Motion که در حوزه توانبخشی کاربرد فراوانی دارد و یا می توانند با یکدیگر یا با سایر دستگاه ها به طور همزمان استفاده شوند.

  • دستگاه ( TMS )Transcranial Magnetic Stimulation

تحریک مغناطیسی فراجمجمه ای یک روش غیرتهاجمی است که از میدان مغناطیسی برای تحریک سلول های عصبی در مغز استفاده می شود. دستگاه TMS دارای سیم پیچی (کویل) عایق است که روی سطح سر قرار می گیرد و بر اساس القای الکترومغناطیس، جریان الکتریکی خفیفی در سلول های عصبی مغز ایجاد می کند.

یکی از كاركردهاي مهم TMS ، تحريك يا مهار قسمتهاي مختلف مغز بواسطه مغناطيس و انجام تكاليف بينايي و شنوايي می باشد. فرکانس پالس ایجاد شده ( تعداد پالس در ثانیه) تعیین کننده خاصیت مهاری یا تحریکی بر روی سلول های عصبی مغز است. بدین منظور با تحریک منطقه مورد نظر مغز، می توان تغییراتی که در کارکرد شناختی فرد در هنگام انجام تکالیف شناختی مختلف (مانند توجه، حافظه کاری، حافظه، ادراک هیجان و ...) را مورد ارزیابی قرار داد و بدین وسیله مکان هایی که مسئول کارکرد شناختی مورد نظر است، شناسایی کرد. از این دستگاه به منظور شناسایی مکان های مربوط به کارکردهای شناختی مختلف در افراد نرمال و در افراد مبتلا به اختلالات عصبی روانپزشکی می توان استفاده کرد.

در بیماران افسرده ای که به یک دوره درمان دارویی یا روان درمانی پاسخ مناسبی نداده اند، TMS  می تواند به عنوان درمان کمکی یا جایگزین تجویز شود. این روش توسط اداره غذا و داروی آمریکا (FDA) در اکتبر 2008 جهت درمان بیماران افسردگی اساسی که در اپیزود فعلی بیماری حداقل به یک دوره درمان کافی با داروی ضد افسردگی پاسخ نداده اند یا قادر به تحمل دارو نیستند، مورد پذیرش قرار گرفته است. در ضمن اين وسيله امروزه تحت تاييد FDA آمريكا براي درمان سكته هاي مغزي نيز به كار مي رود. اثرات درمانیِ این روش، بر روی بیماری پارکینسون، اسکلروز جانبی آمیوتروفیک، ام‌اس، اسکیزوفرنی، وزوز گوش، زبان‌پریشی‌ها و اختلالات حرکتی متعاقب سکته مغزی، سوءمصرف مواد، اعتیاد، اختلال استرسی پس از ضایعه روانی، اختلال اضطراب، اختلال ترس، اختلال وسواس فکری عملی، صرع، بیماری آلزایمر، اوتیسم، کما، زندگی نباتی و مرگ مغزی تحت مطالعه و بررسی است.

دستگاه TMS حاضر در مرکز، محصول کمپانی Medtronic سابق در کشور فنلاند است که دارای دو کویل، به شکل پروانه ای و دوار می باشد.

  • دستگاه (tDCS)    Transcranial Direct Current Stimulation

مشخصه اصلی این دستگاه استفاده از جریان مستقیم (DC) در حد 1 تا 3 میلی آمپر می باشد. برای تحریک الکتریکی پوست سر از دو الکترود مثبت و منفی استفاده می شود جریان از الکترود آند (قطب مثبت) به الکترود کاتد (قطب منفی) برقرار میگردد طبیعی است که هر چه میزان جریان الکتریکی بالاتر باشد اثرات بیشتری مورد انتظار خواهد بود. اندازه الکترودهای مورد استفاده 25 الی 35 سانتی متر مربع می باشد که برای برقراری اتصال مناسب بین دو الکترود و پوست سر از خیس کردن الکترود با آب معمولی یا محلول آب نمک یا کرم های مخصوص استفاده می گردد.

آزمون های كامپیوتری

  • آزمون (CANTAB) Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery    
  • نوعی سیستم استاندارد برای ارزیابی مولفه های شناختی می باشد که عمدتا در حیطه های پژوهشی و بالینی مورد استفاده قرار می گیرد. این مجموعه رایانه ای شامل 24 تست مي باشد كه جهت بررسي حافظة ديداري، حافظه كاري، توجه و تمرکز، برخی کارکردهای اجرایی، توانایی تصمیم گیری، احساسات و شناخت اجتماعی و توانایی استدلال منطقی مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنین‌ اين مجموعه براي تشخيص هاي مختلف بالینی مانند بيش فعالي، كمبود توجه و اختلالات قشر فرونتال به كار مي رود.

 این مجموعه نسخه اصلی تمام آزمون های استاندارد موسسه عصب روانشناختی دانشگاه کمبریج را در خود جای داده است. این مجموعه آزمون ها می توانند ارزیابی شناختی جامعی ارائه داده و در امور پژوهشی مورد استفاده بسیار قرارگیرند. کلیه آزمون های این مجموعه کامپیوتری و غیرکلامی هستند و مولفه های فرهنگی در آن ها دخیل نمی باشند. آزمودني در تمامي مراحل فقط با لمس كردن صفحه كامپيوتر به آزمون ها پاسخ مي دهد و نتايج آن نيز به صورت رایانه ای نمره گذاري مي شود. برای اطلاعات بیشتر در مورد این مجموعه می توانید به سایت www.CANTAB.com مراجعه نمایید. لیست تست های این مجموعه به شرح زیر می باشد:

  • آزمون عملكرد پيوسته كانرز   Continuous Performance Test II Conners'

آزمون CPT انواع مختلفي دارد كه نوع كانرز II آن در اين مركز موجود است که جهت بررسي توجه پايدار ،حافظه كاري و تكانشگري مورد استفاده قرار می گیرد. این آزمون در تشخیص اختلالات مختلفی از جمله بيش فعالي و كمبود توجه، افسردگي و اختلالات قشر فرونتال بكار مي رود. همچنین در مطالعات سايكوفيزيك و رفتاري برای ارزیابی توجه و تکانشگری نيز مورد استفاده قرار می گیرد.

  • نرم افزار E-Prime

يكي از نرم افزارهای معتبر، جهت طراحي آزمون هايي است كه در آنها چگونگي پاسخ آزمودنی به محرك هاي مختلف ارزيابي مي شود. اين نرم افزار در مطالعات سايكوفيزيك، طراحي تكليف براي مطالعات ثبت سيگنال مانند ERP (پتانسيل وابسته به رخداد) و TMS و ... نیز استفاده مي شود.

آزمون های غیر كامپیوتری

1- آزمون استروپ، نوع ويكتوريا  Stroop Test

این آزمون روش نوروسایكولوژیك رایجی برای ارزیابی كاركردهای اجرایی، توجه انتخابی و تمركز به شمار می رود. در این آزمون، آزمودنی باید رنگ واژه هایی را كه با رنگهای مختلف نوشته شده است بدون توجه به معنای آنها بیان کند. این آزمون برای سنجش عملكرد لوب فرونتال نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

2- آزمون دسته بندی كارت ويسكانسين    (WCST) Wisconsin Card Sorting Test

آزمون ویسکانسین به عنوان ابزاری برای سنجش كاركردهای اجرایی مورد استفاده قرار می گیرد. موفقیت در انجام این آزمون نیازمند برنامه ریزی راهبردی، توانایی انتزاع، انعطاف پذیری ذهنی، رفتار معطوف به هدف، جستجوی سازمان یافته و كنترل پاسخ های تكانشی است. این آزمون به طور گسترده برای سنجش عملكرد لوپ فرونتال مورد استفاده قرار گرفته می گیرد.

3- آزمون نگهداری بينايی بنتون    (BVR) Benton Visual Retention Test

آزمون بنتون جهت ارزیابی حافظه بینایی، ادراك بینایی و توانایی سازمان دهی دیداری به كار می رود. تفسیر كیفی نتایج این آزمون اطلاعات سودمندی را درباره نوع و محل احتمالی ضایعه مغزی در افراد مشكوك به آسیب مغزی، در اختیار می گذارد.

4- آزمون اشكال پيچيده ری        Rey Complex Figure Test

تكلیف این آزمون شامل كپی كردن اشكال هندسی پیچیده و سپس بازسازی آنها از حافظه است. هدف این آزمون ارزیابی ادراك بینایی - حركتی و حافظه بینایی است در عین حال به وسیله این آزمون، امكان ارزیابی كاركردهای اجرایی چون برنامه ریزی، راهبردهای حل مسأله و مهارت های سازمان دهی نیز وجود دارد. این آزمون برای سنجش عملکرد لوب فرونتال كاربرد خواهد داشت.

5- آزمون توجه و جستجوی ديداری        (VSRA) Test Visual Search & Attention

این آزمون شامل 4 تكلیف جستجو است كه طی آنها آزمودنی باید علامت هدف را از میان سایر محركها پیدا كند. هدف این آزمون، ارزیابی دقت دیداری و توجه مستمر در بزرگسالان است. همچنین از طریق بررسی جداگانه عملكرد آزمودنی در سمت چپ و راست تكلیف، می توان به نقصهای دیداری یا غفلت فضایی یك طرفه در آزمودنی نیز دست یافت.

6- آزمون تصوير جاي گرفته شده           Embeded Figure Test

این آزمون جهت ارزیابی جستجوی دیداری و ردیابی اشكال در زمینه به كار می رود. آسیب مغزی به طور كلی و ضایعه نیمكره راست و ناحیه قدامی مغز به طور خاص، منجر به عملكرد ضعیف تر در این آزمون می گردد.

7- آزمون رديابی  (CTT) Trails Test Color

هدف از این آزمون ارزیابی سرعت توجه و جستجوی دیداری فضایی است. عواملی چون انعطاف پذیری ذهنی و سرعت حركتی، عملكرد آزمودنی در این آزمون را بهبود می بخشند و در مقابل آسیب مغزی، الكلیسم، سوء مصرف مواد و آلزایمر منجر به كاهش عملكرد فرد می شوند. این آزمون از جمله آزمون های مورد استفاده جهت ارزیابی كاركردهای اجرایی نیز می باشد.

8- آزمون مختصر هوش كافمن     Kaufman Brief Intelligence Test  

این آزمون یك مقیاس هوشی كلامی و غیر كلامی مختصری است كه در دامنه سنی 90-4 سال قابل اجراست. دو خرده آزمون آن شامل لغات و ماتریسهاست كه اولی دانش لغوی و مفهوم سازی كلامی را ارزیابی می كند و خرده آزمون دوم مهارت های غیر كلامی و توانایی حل مسأله را اندازه گیری می نماید.

9- آزمون پنج نقطه                   Five Point Test

هدف از این آزمون ارزیابی تولید اشكال جدید در یك زمان محدود می باشد. از آزمودنی خواسته می شود با استفاده از پنج نقطه، هر مقدار شكل جدید که می تواند، خلق كند. این آزمون برای ارزیابی كاركردهای اجرایی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. 

11- آزمون حافظه ديداری پيوسته  (CVMT) Continuous Visual Memory Test  

این آزمون شامل 3 تكلیف است كه آزمودنی باید از میان یك مجموعه 112 عددی طرحهای پیچیده كه با ترتیب سریعی ارائه می‌شوند، محرك جدید را از محرك قدیمی (تكراری) تشخیص دهد. حافظه بازشناسی و توانایی آزمودنی در درك و تمایز محرك توسط این آزمون به خوبی ارزیابی می شود.

12- آزمون حافظه وكسلر  ( WMS ) Wechsler Memory Scale

این آزمون حافظه شامل 7 خرده آزمون است كه اطلاعات مفیدی را در زمینه های مختلف از جمله توجه، هوشیاری ذهنی، جهت یابی، حافظه بینایی و توانایی یادگیری آزمودنی فراهم می سازد. نمره كل حافظه از جمع نمرات خرده آزمونها به دست می آید و به عنوان بهره حافظه (MQ) شناخته می شود. این اطلاعات همچنین به منظور تمایز بین اختلالات ساختاری و كنشی حافظة كمك كننده است.

13- آزمون های هوش وكسلر      Wechsler Intelligence Scales

آزمون های هوشی وكسلر در سه محدوده سنی 6-4 سالگی برای کودکان پیش دبستان [Wechsler Preschool and Primary Scale Intelligence(WPPSI) [ ، 16-6 سالگی برای کودکان][Wechsler Intelligence Scale for Children(WISC)  و 17 سال به بالا برای بزرگسالان ]) [Wechsler Adult Intelligence Scale(WAIS به کار می رود. این آزمون حوزه های مختلفی از تواناییهای ذهنی را ارزیابی می كند و در پایان سه نمره، هوشبهر كلامی، هوشبهر عملی و هوشبهر كلی، به دست می دهد. از ویژگیهای دیگر این آزمون، بررسی عملكرد آزمودنی در تشخیص آسیب مغزی، اختلالات یادگیری و برخی ویژگیهای شخصیتی فرد میباشد.

14- آزمون ريون   Raven

این آزمون دارای دو فرم كودكان و بزرگسالان است و ابزار معتبری برای سنجش هوش غیر كلامی به شمار می رود.

پرسش نامه ها ی ارزیابی اختلالات روان پزشكی و سنجش کارکردهای شناختی
 

1- پرسشنامه كانرز      Parent Rating Scale-Revised   Conner's

این پرسشنامه جهت ارزیابی اختلال بیش فعالی و كمبود توجه در كودكان و نوجوانان، بزرگسالان مورد استفاده قرار می گیرد.

الف) کانرز بزرگسالان، در دو فرم کوتاه و بلند، به دو شکل Self-report و Observer-report موجود می باشد.

ب) کانرز کودکان، در دو فرم والدین و معلم، و بلند و کوتاه موجود می باشد. 

2- مقياس وسواسی _ جبری يل_ براون نوع كودكان

(CY-BOCS)  Children's Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale

این مقیاس برای ارزیابی اختلال وسواسی – جبری در كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار می­گیرد.

3- پرسشنامه توانايی ها و مشكلات     ( SDQ ) Strength and Difficulties Questionnaire

این پرسشنامه كه در سه نوع والدین، آموزگاران و گزارش شخصی موجود می باشد، جهت ارزیابی مشكلات رفتاری و هیجانی در كودكان و نوجوانان استفاده می شود.

4- پرسشنامه SNAP      Swanson Nolan and Pelham Questionnaire

این پرسشنامه بر اساس ملاكهای تشخیصی DSM-IV برای تشخیص اختلال بیش فعالی و كمبود توجه طراحی شده است.

5- مقياس تشخيصی سندرم آسپرگر          (ASDS)  Asperger Syndrome Diagnostic Scale  

این مقیاس برای تشخیص سندرم آسپرگر در كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار می گیرد و شامل 5 بخش است كه به روشنی رفتارهای قابل اندازه گیری، قابل مشاهده و خاص را توصیف می كند. این مقیاس می تواند توسط والدین یا افراد متخصص در خانه و مدرسه تكمیل شود.  

6- مقياس درجه بندي اوتيسم كودكی           (CARS) Childhood Autism Rating Scale

مقیاس درجه بندی اوتیسم كودكی (CARS)، یك مقیاس درجه بندی رفتار، شامل 15 بخش است كه به منظور شناسایی كودكان مبتلا به اوتیسم و متمایز كردن آنها از كودكان عقب افتاده ذهنی ساخته شده است. همچنین این مقیاس كودكان مبتلا به اوتیسم خفیف تا متوسط را از متوسط تا شدید متمایز می سازد.

7- مقياس شدت كلي تيك يلYale Global Tic Severity Scale      

این مقیاس جهت ارزیابی شدت علائم تیك استفاده می شود.

8- مقياس (SADS )       Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia

این مقیاس كه یك مصاحبه تشخیصی است، برای تشخیص اختلالات روانپزشكی در بزرگسالان مورد استفاده قرار می گیرد.

9- مقياس (K-SADS)for Kids      Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia

این مقیاس كه یك مصاحبه تشخیصی است، برای اختلالات روانپزشكی در كودكان و نوجوانان استفاده می شود.

10- فهرست علائم رفتاری در كودكان      (CBCL  ) Children Behavior Checklist

این پرسشنامه جهت ارزیابی مشكلات رفتاری و هیجانی در كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار می گیرد.

11- مقياس درجه بندی خشم نوجوانان    (AARS)Adolescent Anger Rating Scale

این پرسشنامه حاوی 41 عبارت برای ارزیابی شدت و فراوانی تظاهر خشم است كه اختصاصاً سه بعد ویژة الگوهای مرتبط با خشم یعنی خشم ابزاری، خشم واكنشی و كنترل خشم را ارزیابی می كند.  

12- پرسشنامه افسردگی بك                (BDI) Beck Depression Inventory

در این پرسشنامه بالینی، نشانه های افسردگی توسط بیمار به شیوه خودآزمایی درجه بندی می گردد و از طریق آن میزان افسردگی و حوزه های مختلف آن ارزیابی می شود.

13- پرسشنامه افسردگی كودكان( مارياكواسMaryacovas Children Depression Questioner

هدف از این آزمون ارزیابی میزان افسردگی در كودكان به عنوان مكمل تشخیص بالینی است.

14- مقياس كنترل راتر                 Rater Control Scale

این آزمون جهت سنجش انتظارات فرد درباره منبع كنترل به كار می رود.

15- پرسشنامه مفهوم خويشتن بك               (SCT) Self-Concept Test

این آزمون، فرد خود را با كسانی كه می شناسد مقایسه می كند و یك معیار خود گزارشگری از نگرش او نسبت به خودش به دست می دهد.

16- مقياس رشد اجتماعي واينلند            Vineland Social Maturity Scale

این آزمون یك مقیاس تحولی برای ارزیابی رشد اجتماعی است كه در افراد مبتلا به عقب ماندگی ذهنی به كار می رود. ارزیابی در چهار حیطه ارتباطات، تواناییهای روزمره، مهارتهای اجتماعی و حركتی صورت می گیرد. براساس نمرات آزمودنی می توان سن اجتماعی (SA) ][Social Age و بهره اجتماعی (SQ) ]Social Quotient[ فرد را محاسبه نمود.

17- مقياس درجه بندی رفتاری كاركردهای اجرايی (BRIEF)Behavior Rating Inventory of Executive Function

این پرسشنامه جهت ارزیابی عملكرد رفتاری و حل مسئله (كاركردهای اجرایی) در كودكان و نوجوانان بر اساس مشاهده رفتارهای آنان به کار می رود. 

18- فهرست علائم تروما در كودكان    (TSCC)Trauma Symptom Checklist for Children

یك مقیاس خود گزارشگری از ناراحتی پس از تروما و علایم روان شناختی مرتبط با آن است. هدف این مقیاس ارزیابی كودكانی است كه حوادث تروماتیك از قبیل سوء استفاده جسمی یا جنسی، قربانی شدن توسط همسالان، مرگ افراد مهم، خشونت علیه دیگران و بلایای طبیعی را تجربه كرده اند.

19- آزمون رورشاخ   Rorschach Test

این آزمون یکی از آزمون های فرافکن ارزیابی شخصیت است که شامل 10 عدد کارت با لکه‌های متقارن نامنظمی از جوهر می باشد که به فرد مورد معاینه نشان داده می‌شود. ۵ تا از لکه‌ها سیاه و سفید ۲ تا سیاه و قرمز و ۳ تا هم رنگی اند. از فرد مورد معاینه خواسته می‌شود بگوید چه تلقی و تفسیری درباره هر کارت دارد و لکه جوهر را به چه چیزی تشبیه می کند.

طرح های پژوهشی موسسه آموزش عالی علوم شناختی

تماس با ما

رایانامه:ICSS@iricss.org

تلفن:76291130-021

نمابر:76291140-021

نشانی: فاز 4 شهر پردیس، میدان عدالت، انتهای بلوار سفیر امید، بلوار علوم شناختی، بلوار شهید چمران

کد پستی:1658344575

کانال تلگرام موسسه

نماد الکترونیکی
نقشه جغرافیایی